مدیریت جامع بحران مشتمل بر مدیریت ریسک و مدیریت بحران میباشد، که هر دو جزء جداییناپذیر مدیریت حوادث طبیعی و غیرطبیعی تلقی میگردند. با این وجود مدیرانی که، مدیریت ریسک را نسبت به مدیریت بحران در اولویت قرار میدهند سطح آمادگی سازمان تحت نظر خود را تا میزان قابل ملاحظهای برای مقابله با حوادث و بحرانهای احتمالی ناشی از آنها ارتقاء میدهند. تجربه نشان داده است که در صورت بهکارگیری موثر ابزار مدیریت ریسک، در حوادث بعدی نیاز به مدیریت بحران کمتر گردیده و متعاقب آن خسارات وارده نیز به مراتب کاهش پیدا خواهد کرد.
تدوین یک طرح عملیاتی کارآمد برای انواع حوادث، بخشی از مدیریت ریسک حادثه میباشد، که پس از پیادهسازی در حین وقوع یک حادثه میزان اثربخشی آن مورد بازنگری و ارزیابی قرار میگیرد. لازمه تدوین یک طرح عملیاتی تعیین سطوح بحران ناشی از بروز حادثه موردنظر میباشد که این سطوح برای سازمانهای مختلف و در زمانهای مختلف متفاوت میباشد. مبنای تعیین سطوح، میزان خسارات احتمالی، آمادگی سازمانی، تجهیزات و امکانات میباشد، بنابراین با تغییر در فناوری، امکانات و منابع انسانی و مالی سطوح بحران متفاوتی قابل تعریف خواهد بود. جهت تدوین یک برنامه عملیاتی متناسب با سطوح بحران که از پویایی لازم نیز برخودار باشد، نیاز است که در تهیه آن قوانین بالادستی، ارتباط بین سازمانها، وضعیت طبیعی منطقه و واقعیتهای موجود مورد توجه قرار گیرند. در واقع یک برنامه عملیاتی باید پاسخگوی سئوالاتی نظیر؛ با چه هدفی، به چه منظوری، چه کسی، چه کاری را، برای چه کسی، با چه ابزاری، در چه زمانی و در چه مکانی انجام دهد، باشد.
سیلاب به عنوان یکی از مهمترین حوادث طبیعی که هرساله خسارات جانی و مالی زیادی را در کشورهای مختلف به خصوص ایران، به بار میآورد، از جمله مهمترین حوادث تهدیدکننده ایمنی در بخش ریلی میباشد، که علاوه بر ایجاد خسارات فیزیکی بر زیرساختهای راهآهن مانند؛ خطوط ریلی و سازههای موجود در مسیر نظیر پلها، آبروها، علایم و تجهیرات، ایستگاهها، میزان کارایی و اثربخشی سامانه ریلی کشور از نقطهنظر حمل و نقل مسافر و بار تحتتاثیر قرار میدهد. بررسی آمار حوادث طبیعی و خسارات ناشی از آنها در بخش ریلی نشان دهنده این موضوع است که حادثه سیلاب بیشترین تعداد رخداد و خسارات را به خود اختصاص داده است.
در این طرح پژوهشی تلاش گردیده است که با بررسی جوانب مختلف مرتبط با بروز حادثه سیل در بخش ریلی و آثار ناشی از آن، طرح عملیاتی متناسب با ساختار سازمانی موجود مدیریت بحران در شرکت راه آهن ج.ا.ا ارائه گردد. در این راستا در فصول اولیه گزارش با مروری بر انواع حوادث طبیعی و غیر طبیعی محتمل در بخش ریلی با تاکید بر حادثه سیل، مفاهیم و مبانی مرتبط با سیلاب و مدیریت آن مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین با نگاهی بر ساختار انواع سامانههای مدیریت اطلاعات، در خصوص نحوه کاربرد و بهرهبرداری از آنها متناسب با خطوط ریلی کشور پیشنهاداتی ارائه گریده است.
در خصوص تدوین طرح عملیاتی حادثه سیل در بخش ریلی، ابتدا با بررسی مبانی مرتبط با تدوین یک طرح عملیاتی مناسب، نسبت به سطحبندی حادثه سیل در سه سطح (ملایم- متوسط و شدید) اقدام گردیده و با تدوین سناریوهای مختلف مرتبط با بروز سیلاب در سه مقطع زمانی (قبل، حین و بعد از بروز سیلاب) طرح عملیاتی متناسب با آن ارائه گردیده است.
با توجه به اینکه اجرای موفق یک طرح عملیاتی نیازمند ارائه آموزشهای نظری و عملی متناسب میباشد، که در این راستا طراحی و برگزاری انواع مانورهای مباحثهمحور و میدانی از نقش بسیار اساسی برخوردار میباشند. لذا با بررسی مبانی مرتبط با برگزاری مانور در بخش حمل و نقل ریلی، در فصل 6 گزارش فرآیند برگزاری و زمانبندی پیشنهادی در خصوص مانور حادثه سیل در بخش ریلی تشریح گردیده است. مسئله آموزش طرح عملیاتی و سطحبندی گروههای هدف نیز در فصل 7 به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است.
در مجموع تلاش محققین در این طرح بر این بوده است تا با بیان شفاف و کامل ابعاد مختلف حادثه سیل در بخش ریلی و از طرف دیگر ساختار موجود مدیریت بحران، نسبت به تدوین یک طرح عملیاتی کارآمد جهت مدیریت حادثه سیل ارائه گردد، که البته پس از پیادهسازی و ارزیابی آن توسط متخصصین و کارشناسان مرتبط بایستی که نسبت به بازبینی و اصلاح آن اقدام گردد.
برای مطالعه بیشتر، میتوانید فایل PDF این مقاله را از لینک روبرو دانلود نمایید.
