فوران آتشفشان مونت سنتهلنز در ایالت واشینگتن، در ۱۸ مه ۱۹۸۰، ستونی از خاکستر و دود را به ارتفاعی بیش از ۵۴۰۰ متر در آسمان پرتاب کرد. (منبع: سازمان زمینشناسی ایالات متحده – U.S. Geological Survey)
سندی سانتوری(Sandy Santori) هنوز بهخاطر دارد که چگونه از ۱۸ مه ۱۹۸۰، ابر تیرهای آسمان شهر تریل، بریتیش کلمبیا را پوشاند. آسمان رنگ باخته و گرفته شده بود و خاکستر نرمی آرامآرام بر زمین مینشست.
او میگوید: «هیچ نوری نبود، نه آفتابی، نه روشنایی. فقط تاریکی، خاکستری، سیاه… واقعاً ترسناک بود.»
در آن زمان سانتوری ۲۶ ساله بود. ماجرا زمانی برایش جدی شد که مادرش او را از خانه بیرون صدا زد. در خیابان صحنهای عجیب جریان داشت: همسایهها — بیشترشان کاناداییهای ایتالیاییتبار — با عجله در حال پوشاندن باغچههای تازهکاشتهشان بودند، بیآنکه بدانند این خاکستر ریز و پودری از کجا میآید. سانتوری، که بعدها شهردار تریل، نماینده مجلس ایالتی و یکی از وزرای کابینه بریتیش کلمبیا شد، میگوید: «در آن زمان همه فکر میکردند مشکلی در تِک کامینکو (Teck Cominco) پیش آمده و آنها چیزی از دودکشهای کارخانه [ذوب فلز] منتشر کردهاند که قبلاً هرگز ندیده بودیم.»
اما مدت زیادی نگذشت که در جامعه پچپچها شروع شد و خبر پخش شد: آن خاکسترها از آتشفشان مونت سنتهلنز میآیند—آتشفشانی که همان صبح، با نیرویی مهیب، در ایالت واشینگتن و در فاصله بیش از ۴۵۰ کیلومتری فوران کرده بود.
تصویری از کوه آتشفشانی مونت سنتهلنز در سال ۲۰۲۴ (Rafferty Baker/CBC News)
فوران آتشفشان در ۱۸ مه بهعنوان بدترین فاجعه آتشفشانی در تاریخ ایالات متحده شناخته میشود. این رویداد جان نزدیک به ۶۰ نفر را گرفت و چشماندازهای طبیعی ایالت واشینگتن را دگرگون کرد. در کانادا، این فوران تلفات جانی به همراه نداشت، اما آثار آن در سراسر جنوب استان بریتیش کلمبیا کاملاً محسوس بود.
موج انفجار به ونکوور رسید
همهچیز از سواحل جنوبی بریتیش کلمبیا آغاز شد، جایی که موج انفجار ناشی از فوران آتشفشان پس از برخورد با لایههای فوقانی جو، به سمت زمین بازگشت و مترو ونکوور و جنوب جزیره ونکوور را تحت تأثیر قرار داد. در گزارشی که یک سال پس از حادثه توسط CBC News پخش شد، شدت این موج انفجار «اندکی کمتر از میزان لازم برای شکستن تمامی پنجرههای» ونکوور و ویکتوریا توصیف شده بود. (نمودار موج صوتی در گزارش تصویری CBC نمایش داده شده است.)
نمودار گرافیکی CBC News موج انفجار ناشی از فوران آتشفشان را به تصویر میکشد. (منبع: CBC News)
یان تامسون(Ian Thomson)، زمینشناس ۲۷ سالهای که در آن زمان در خانه والدینش در وست ونکوور حضور داشت، یکی از کسانی بود که صدای انفجار را شنید. او که از مدتها پیش فعالیتهای فزاینده آتشفشان مونت سنتهلنز را دنبال میکرد، با این حال صدای انفجار برایش غیرمنتظره و مرموز بود. او میگوید: «ناگهان صدای مهیبی شنیدم. با خودم گفتم چیزی باید منفجر شده باشد.»
تامسون ابتدا فکر کرد شاید قطارهایی در محوطه ریلی نزدیک با هم برخورد کردهاند یا خواهرش با ماشین به دیوار خانه زده است. اما به گفته خودش، تنها پنج دقیقه بعد، بولتن خبری رادیو اعلام کرد که آتشفشان فوران کرده است. او افزود: «فکر دومم این بود که، وای، حدس میزنم این اصلاً خبر خوبی نیست»، در حالی که به فاجعهای میاندیشید که در ایالت واشینگتن در حال وقوع بود.
ریزش خاکستر
پس از موج انفجار، نوبت به خاکستر رسید. ذرات ریز خاکستر در برخی مناطق ساعتها و حتی چند روز طول کشید تا از محل فوران به جوامع جنوب بریتیش کلمبیا برسد و منظره را در لایهای از غبار بپوشاند. جامعه سانتوری در شهر تِریل، در نزدیکی مسیر اصلی عبور توده متراکم خاکستر و دود آتشفشانی قرار داشت—تودهای که عمدتاً به سمت شمالشرق حرکت کرد و مناطقی مانند کرِستون، فرنی، و حتی لتبریج در استان آلبرتا را در بر گرفت.
در شمالتر، در شهر کملوپس (Kamloops)بریتیش کلمبیا، پائولا کلی(Paula Kelley)، دفتردار ۲۲ سالهٔ روزنامه محلی در آن زمان، شاهد رسیدن خاکستر آتشفشانی بود. به گفته او، آن روز آسمان آفتابی با کمی ابر بود، تا اینکه خاکستر شروع به ظاهر شدن کرد.
کلی میگوید: «در مرکز شهر بودم و میشد دید که خاکستر همهجا در حال فرود آمدن است؛ روی تمام ماشینها نشسته بود. همه مجبور بودند شیشه جلوی خودروهایشان را تمیز کنند. همه با خودمان فکر میکردیم، “یعنی این از اون همه راه دور رسیده؟” واقعاً عجیب بود.». او این صحنه را نوعی «پادآرمانشهری» توصیف کرد، با این حال اشاره کرد که هیچکس ماسک یا وسایل محافظتی برای خاکستر آتشفشانی نپوشیده بود. کلی افزود که ظرف یک هفته، شهر — که بیش از ۵۰۰ کیلومتر با آتشفشان فاصله داشت — به حالت عادی بازگشت و تقریباً اثری از خاکستر باقی نماند.
پژوهش درباره خاکستر
بریتا جنسن(Britta Jensen)، زمینشناس و دانشیار دانشگاه آلبرتا، عضوی از تیمی است که درباره نحوه پخش شدن خاکستر آتشفشان مونت سنتهلنز در کانادا تحقیق میکند. او میگوید پیش از آغاز پژوهشهای تیمش در سال ۲۰۱۹، اطلاعات اندکی درباره این موضوع وجود داشت—نقشههای پراکندگی خاکستر معمولاً در مرز کانادا و آمریکا متوقف میشدند. جنسن توضیح میدهد: «در بیشتر نقاط بریتیش کلمبیا — حتی در جاهایی که انباشت خاکستر زیاد بود — احتمالاً ضخامت آن چیزی بیشتر از یک یا دو کارت اعتباری نبود؛ یعنی در حدود یک تا دو میلیمتر.»
سانتوری به یاد میآورد که مجبور بود با شلنگ، خاکستر را از روی خودرو و مسیر ورودی خانه پاک کند و آن را به داخل کانالهای آب باران بشوید. او میگوید این خاکستر شبیه خاکستر ناشی از آتشسوزی جنگلی نبود—خیلی ریزتر بود، شبیه گرد و غباری که وقتی خیس میشد، به گل تبدیل میشد.
